Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu birbirinden ayıran, kubbe şeklinde bir kas yapısıdır. Solunum sisteminin en önemli kasıdır ve nefes alıp verme mekanizmasının merkezinde yer alır. Diyafram kası kasıldığında aşağı doğru hareket eder, göğüs boşluğunun hacmi artar ve akciğerlerin içine hava dolması sağlanır. Gevşediğinde ise yukarı doğru yükselerek nefes vermeye yardımcı olur.
Diyafram yalnızca solunumla ilişkili değildir. Aynı zamanda karın içi basıncın düzenlenmesine katkı sağlar ve karın içi organların doğru anatomik konumda kalmasına yardımcı olur. Bu nedenle diyaframın yapısal ya da fonksiyonel bozuklukları, solunum başta olmak üzere birçok sistemi etkileyebilir.
Diyaframın Hastalıkları Nelerdir?
Diyafram hastalıkları, nadir görülmelerine rağmen ciddi solunum sorunlarına yol açabilen durumlardır. Klinik pratikte en sık karşılaşılan diyafram hastalıkları şunlardır:
- Diyafram felci
- Diyafram fıtıkları
- Diyafram yırtıkları
Bunların dışında diyafram tümörleri tanımlanmış olmakla birlikte, oldukça nadirdir ve günlük pratikte çok seyrek görülür.
Diyafram Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?
Diyafram, temel solunum kası olduğu için hastalıklarında en sık görülen belirti nefes darlığıdır. Nefes darlığı özellikle eforla artabilir ve hasta günlük aktivitelerde zorlanmaya başlayabilir.
Bunun yanında görülebilecek diğer belirtiler şunlardır:
- Göğüs alt bölgesinde veya üst karın bölgesinde ağrı
- Çabuk yorulma
- Yatarken nefes almakta zorlanma
- Bazı durumlarda sindirim sistemiyle ilişkili şikâyetler
Belirtilerin şiddeti, diyaframın ne ölçüde etkilendiğine ve altta yatan hastalığın türüne bağlıdır.
Diyafram Felci Nedir? Diyafram Felci Nasıl Tedavi Edilir?
Diyafram felci, diyaframa hareket sağlayan sinirin (frenik sinir) tam veya kısmi hasarı sonucu diyafram kasının görevini yerine getirememesi durumudur. Bu durumda diyafram kası kasılamaz ve yukarı doğru gevşek bir pozisyonda kalır.
Diyafram felci olan hastalarda:
- Diyaframın bir tarafı çalışmadığı için solunuma katkı azalır
- Yükselmiş diyafram, akciğere baskı yaparak havalanmayı bozar
- Sonuç olarak belirgin nefes darlığı ortaya çıkar
Eğer diyafram felci hastada belirgin şikâyetlere neden oluyor ve yaşam kalitesini düşürüyorsa cerrahi tedavi gündeme gelir. Ameliyatla diyafram kası uygun pozisyona sabitlenir (diyafram plikasyonu) ve akciğerin daha rahat genişlemesi sağlanır.
Günümüzde diyafram felci ameliyatları çoğu hastada endoskopik (kapalı) yöntemlerle yapılabilmekte, bu sayede daha az ağrı, daha kısa hastanede yatış süresi ve daha hızlı iyileşme sağlanmaktadır.
Diyafram Fıtığı Nedir?
Diyafram fıtığı, diyafram kasındaki bir açıklıktan karın içi organlarının göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesi durumudur. Karın içi basıncın göğüs içi basınçtan yüksek olması, bu geçişi kolaylaştırır.
Diyafram fıtıkları:
- Doğumsal olabilir
- Travmalar sonrası gelişebilir
- Zaman içinde edinilmiş şekilde ortaya çıkabilir
Doğumsal diyafram fıtıkları bazen erken bebeklik döneminde belirti verirken, bazı tipleri (örneğin Morgagni hernisi) erişkin yaşlarda tesadüfen saptanabilir. Travma sonrası gelişen diyafram fıtıkları ise künt ya da delici–kesici yaralanmalar sonrası diyaframın yırtılmasıyla oluşur ve erken ya da geç dönemde bulgu verebilir.
Mide Fıtığı (Hiatus Hernisi) Diyaframla Nasıl İlişkilidir?
Halk arasında mide fıtığı olarak bilinen durum, yemek borusunun diyaframdan geçtiği açıklığın zamanla genişlemesi sonucu midenin bir bölümünün göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesidir. Bu durum tıbbi olarak hiatus hernisi olarak adlandırılır ve diyafram fıtıklarının özel bir alt grubudur.
Diyafram Fıtıklarının Tedavisi Nasıl Yapılır?
Diyafram fıtıklarının tedavisi;
- Fıtığın yeri
- Yeni mi yoksa kronik mi olduğu
- Hastanın şikâyetleri
- Eşlik eden organ hasarı
gibi faktörlere bağlı olarak planlanır.
Cerrahi tedavi açık yöntemle veya uygun hastalarda kapalı (laparoskopik ya da torakoskopik) yöntemle yapılabilir. Cerrahiye göğüs boşluğundan ya da karın boşluğundan yaklaşım seçilebilir. Amaç, fıtıklaşan organları yerine yerleştirmek ve diyaframdaki açıklığı güvenli şekilde onarmaktır.
Diyafram, solunumun merkezinde yer alan hayati bir kas yapısıdır. Diyafram felci, diyafram fıtıkları ve diyafram yırtıkları; doğru değerlendirilmediğinde ciddi solunum sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle diyaframla ilişkili belirtiler ciddiye alınmalı ve uygun tanı–tedavi süreci uzman hekim tarafından planlanmalıdır.
